Elektronik dünyasının "beyin hücreleri" transistörlerdir. Basitçe tanımlamak gerekirse: Transistör, elektrik sinyallerini yükselten (amfi) veya açıp kapatan (anahtar) yarı iletken bir devre elemanıdır.

1. Transistör Nasıl Çalışır? (Musluk Mantığı)

Transistörün çalışma mantığını anlamak için bir su musluğunu hayal edin. Musluğun vanasını çok az çevirseniz bile, borudan çok güçlü bir su akışı geçer. Vana kapalıysa su akmaz.

Su Kaynağı (Collector) Çıkış (Emitter) Vana (Base) Küçük Kuvvet B (Base) C (Collector) E (Emitter) ⮕
Base ucuna gelen küçük akım, Collector ile Emitter arasındaki büyük akımı kontrol eder.

2. Bacak İsimleri ve Görevleri

Standart bir BJT (Bipolar Junction Transistor) transistörde 3 bacak bulunur:

B - Base (Taban)

Tetikleme bacağıdır. Musluğun vanasıdır. Buraya voltaj uygulandığında transistör çalışır.

C - Collector (Kollektör)

Akımın girdiği (veya toplandığı) bacaktır. Yükün (Motor, LED vb.) pozitif ucu genellikle buraya bağlanır.

E - Emitter (Yayıcı)

Akımın çıktığı bacaktır. Genellikle şaseye (GND) bağlanır.

3. NPN ve PNP: Fark Nedir?

Şemalarda okun yönüne bakarak transistörün tipini anlayabilirsiniz. En yaygın kullanılan tip NPN'dir.

NPN Tipi
B C E

Ok Dışarı Bakıyor

"Not Pointing iN" (İçeri bakmıyor) kodlamasıyla NPN olduğu hatırlanabilir. Base'e (+) voltaj verilince çalışır.

PNP Tipi
B C E

Ok İçeri Bakıyor

"Pointing iN" (İçeri bakıyor) kodlamasıyla PNP olduğu hatırlanabilir. Base'e (-) toprak verilince çalışır.

4. Nerede Kullanılır?

Arduino gibi mikrokontrolcüler sadece 20mA akım verebilir. Ancak güçlü bir motoru (örn: 500mA) çalıştırmak isterseniz Arduino yanar. İşte burada transistör devreye girer.

Sık kullanılan transistör modelleri: BC547, 2N2222, TIP120