Potansiyometre, değeri elle değiştirilebilen bir dirençtir. Sabit dirençten farkı, devre çalışırken ayar yapılmasına izin vermesidir. Ses açma düğmesi, ekran parlaklığı ayarı, motor hız kontrolü, kontrast ayarı veya analog giriş denemeleri gibi birçok yerde karşımıza çıkar.
Potansiyometre nasıl çalışır?
Potansiyometrenin içinde dirençli bir yol ve bu yol üzerinde hareket eden bir temas noktası bulunur. Mil çevrildikçe orta bacak, direnç yolunun farklı noktalarına temas eder. Böylece orta bacaktan alınan değer değişir. Bu yapı sayesinde potansiyometre hem ayarlı direnç gibi hem de gerilim bölücü gibi kullanılabilir.
Ayarlı direnç mi, gerilim bölücü mü?
Potansiyometre iki farklı mantıkla kullanılabilir. Sadece iki bacağı kullanılırsa ayarlı direnç gibi davranır. Üç bacağı birlikte kullanılırsa gerilim bölücü olur ve orta bacaktan ayarlanabilir bir voltaj alınabilir. Arduino gibi kartlarda analog girişe bağlanan potansiyometreler genellikle bu ikinci yöntemle kullanılır.
Ses devrelerinde sinyal seviyesini kademesiz olarak değiştirmek için kullanılabilir.
Arduino tarafında 0 ile 1023 arasında değişen değerler okumak için iyi bir başlangıç elemanıdır.
LCD ekranlarda görüntünün okunaklı olması için kontrast hattında sık kullanılır.
Sensör eşiği, referans gerilimi veya hassas ayar gereken devrelerde küçük düzeltmeler sağlar.
Değer seçimi neden önemlidir?
Potansiyometrenin üzerinde genellikle 10K, 50K, 100K gibi değerler yazar. Bu değer, iki dış bacak arasındaki toplam dirençtir. Arduino analog girişleri için 10K potansiyometre pratik ve yaygın bir tercihtir. Çok düşük değer gereksiz akım tüketimine, çok yüksek değer ise ölçümün gürültüden daha kolay etkilenmesine neden olabilir.
Bağlantı yaparken nelere bakılır?
Önce iki dış bacak tespit edilir. Bu bacaklar arasındaki ölçüm, potansiyometrenin toplam değerini verir. Orta bacak ile dış bacaklardan biri arasındaki değer ise mil çevrildikçe değişir. Bağlantı ters yapılırsa devre genellikle bozulmaz; fakat ayar yönü ters çalışır. Örneğin sağa çevirdikçe değer artması beklenirken azalabilir.
Yeni başlayanlar için en anlaşılır deneme, potansiyometrenin iki dış bacağını 5V ve GND hattına, orta bacağını da analog girişe bağlamaktır. Seri monitörde okunan değerin mil çevrildikçe değiştiği görüldüğünde potansiyometrenin gerilim bölücü mantığı daha net anlaşılır.