LED’in patlaması veya kısa sürede bozulması genellikle LED’in kalitesiz olmasından değil, üzerinden gereğinden fazla akım geçirilmesinden kaynaklanır. LED bir lamba gibi düşünülürse hata yapılır; çünkü LED akımı kendi kendine sınırlayan bir parça değildir. Doğru çalışması için çoğu basit devrede seri ön direnç gerekir.
LED neden doğrudan pile bağlanmaz?
Bir LED’in üzerinde belirli bir ileri yön gerilim düşümü vardır. Kırmızı LED yaklaşık 1.8V-2.2V, beyaz veya mavi LED yaklaşık 3V civarında çalışabilir. Fakat bu değer LED’in akımı sınırladığı anlamına gelmez. Gerilim biraz yükseldiğinde akım hızla artabilir. Bu yüzden LED ile güç kaynağı arasına seri direnç koymak gerekir.
Ön direnç hesabı nasıl yapılır?
Basit LED devresinde direnç değeri, besleme geriliminden LED’in ileri yön gerilimi çıkarılarak ve kalan değer istenen akıma bölünerek bulunur. Örneğin 5V besleme, yaklaşık 2V kırmızı LED ve 10mA akım için direnç yaklaşık 300 ohm çıkar. Pratikte en yakın standart değerlerden biri seçilir; 330 ohm gibi bir değer çoğu deneme devresinde güvenli tarafta kalır.
| Durum | Yaklaşık LED gerilimi | 5V için örnek direnç |
|---|---|---|
| Kırmızı LED | 1.8V - 2.2V | 220Ω - 330Ω |
| Yeşil LED | 2.0V - 3.0V | 220Ω - 330Ω |
| Mavi / Beyaz LED | 3.0V - 3.4V | 150Ω - 220Ω |
LED’i bozan yaygın hatalar
LED’i doğrudan pile veya adaptöre bağlamak akımı kontrolsüz bırakır.
Ohm değeri çok küçükse LED fazla akım çeker ve kısa sürede bozulabilir.
LED yönlüdür. Ters bağlandığında çalışmayabilir; yüksek ters gerilimde zarar görebilir.
LED’ler birebir aynı davranmadığı için akım paylaşımı dengesiz olabilir.
Direnç LED’in neresine konur?
Seri devrede direnç LED’in önünde veya arkasında olabilir; önemli olan LED ile aynı akım yolunda olmasıdır. Yani direnç akımı sınırlandıracak şekilde seri bağlanmalıdır. Breadboard üzerinde direnç ve LED farklı satırlara doğru bağlanmadıysa kağıt üzerindeki şema doğru olsa bile gerçek devre çalışmayabilir.
Pratik öneri
Deneme devrelerinde 5V ile tek LED yakarken 220Ω veya 330Ω direnç kullanmak çoğu zaman güvenli bir başlangıçtır. Daha parlak ışık isteniyorsa direnç küçültülmeden önce LED’in izin verilen akımı ve direnç üzerinde harcanacak güç kontrol edilmelidir. Uzun süreli çalışan devrelerde LED’in sadece yanması değil, ısınmadan kararlı çalışması önemlidir.