Gerilim bölücü, yüksek bir voltajı iki direnç yardımıyla daha düşük bir seviyeye indirmek için kullanılan temel devre yapılarından biridir. Elektronikte çok sık görülür çünkü basit, ucuz ve anlaşılırdır. Sensör okuma, referans gerilimi oluşturma, analog giriş hazırlama ve seviye düşürme gibi birçok devrede bu mantık karşımıza çıkar.
Gerilim bölücü nasıl kurulur?
Devrede R1 üstte, R2 altta olacak şekilde iki direnç seri bağlanır. Üst uç giriş gerilimine, alt uç GND hattına gider. R1 ile R2 arasındaki orta nokta ise çıkış olarak kullanılır. Bu çıkış, giriş geriliminden daha düşük bir seviyededir.
Formül ne anlatır?
Formülde asıl önemli olan dirençlerin tek tek değerinden çok birbirine oranıdır. R2 büyüdükçe çıkış gerilimi yükselir. R1 büyüdükçe çıkış gerilimi düşer. Bu yüzden gerilim bölücü hesabı yapılırken “hangi direnç kaç ohm?” sorusundan önce “çıkış hangi seviyeye inmeli?” sorusu sorulur.
| Durum | Vout davranışı | Pratik yorum |
|---|---|---|
| R1 ve R2 eşit | Vin yaklaşık ikiye bölünür | 10V girişten yaklaşık 5V alınır |
| R2 büyük | Vout yükselir | Çıkış GND tarafına daha az yaklaşır |
| R1 büyük | Vout düşer | Çıkış daha düşük gerilim verir |
Nerelerde kullanılır?
Gerilim bölücü özellikle mikrodenetleyici projelerinde işe yarar. Örneğin 12V bir pil gerilimini doğrudan Arduino analog girişine vermek doğru değildir. Gerilim bölücüyle bu değer 5V sınırının altına indirilebilir. LDR, NTC ve bazı analog sensör devrelerinde de değişen direnç değerini ölçülebilir voltaja çevirmek için aynı mantık kullanılır.
Yüksek pil gerilimini mikrodenetleyici analog girişinin okuyabileceği güvenli aralığa indirir.
LDR veya NTC gibi direnç değeri değişen elemanları voltaj değişimine dönüştürür.
Bazı devrelerde belirli bir eşik veya karşılaştırma seviyesi oluşturmak için kullanılır.
Potansiyometrenin üç bacaklı kullanımında aslında ayarlanabilir gerilim bölücü mantığı vardır.
Bu devreyi öğrenmenin en iyi yolu aynı giriş gerilimiyle farklı R1 ve R2 değerlerini denemektir. Multimetre ile orta noktayı ölçtüğünüzde, direnç oranının çıkış gerilimini nasıl değiştirdiği net biçimde görülür.