Diyot, elektrik akımını ağırlıklı olarak tek yönde geçiren yarı iletken bir devre elemanıdır. Bu basit tanım doğru olsa da diyotun pratikteki değeri çok daha geniştir. Doğrultma, ters bağlantı koruması, gerilim sınırlama, sinyal kırpma, LED aydınlatma ve bobinli yüklerde koruma gibi birçok alanda kullanılır.
Diyot nasıl çalışır?
Standart bir diyotta anot ve katot olmak üzere iki uç bulunur. Anot tarafı katoda göre uygun yönde gerilim aldığında diyot iletime geçer. Ters yönde bağlandığında ise normal şartlarda akımı engeller. Bu davranış, diyotu elektronik devrelerde yönlendirme ve koruma elemanı haline getirir.
İleri yön ve ters yön
Diyot ileri yönde bağlandığında belirli bir eşik geriliminden sonra iletime geçer. Silikon diyotlarda bu değer çoğu zaman yaklaşık 0.7V civarında düşünülür. LED gibi özel diyotlarda ileri gerilim renk ve tipe göre değişir. Ters yönde ise diyot akımı kesmeye çalışır; ancak her diyotun dayanabileceği ters gerilim sınırı vardır.
Diyot çeşitleri nerede kullanılır?
AC gerilimi DC hale getirme devrelerinde kullanılır. Köprü diyot yapılarında sık görülür.
Belirli bir gerilim seviyesinde sınırlama veya referans oluşturma amacıyla kullanılır.
Düşük gerilim düşümü ve hızlı anahtarlama gereken devrelerde tercih edilir.
Işık yayan diyottur. Gösterge, aydınlatma ve uyarı devrelerinde kullanılır.
Bobinli yüklerde koruma diyotu
Röle, motor, solenoid gibi bobin içeren yükler kapatıldığında ters yönde gerilim darbesi oluşturabilir. Bu darbe transistör veya mikrodenetleyici çıkışına zarar verebilir. Röle bobinine paralel bağlanan koruma diyotu, bu darbeyi güvenli bir yola alır.
Yeni başlayanların karıştırdığı nokta
Diyot “akımı tek yönde geçirir” cümlesi bazen fazla basitleştirilir. Gerçekte diyotun ileri gerilim düşümü, maksimum akımı, ters gerilim dayanımı ve tepki hızı vardır. Küçük sinyal diyotu ile güç diyotu aynı işi yapmaz. Devredeki göreve göre doğru diyotu seçmek gerekir.
Ölçüm nasıl yapılır?
Multimetredeki diyot test kademesi, diyotun ileri yönde iletime geçip geçmediğini anlamak için kullanılır. Kırmızı ve siyah problar yön değiştirerek denenir. Bir yönde değer görülüp diğer yönde iletim görülmüyorsa standart diyot büyük ihtimalle sağlamdır. Her iki yönde de iletim varsa kısa devre, her iki yönde de hiç değer yoksa kopukluk ihtimali düşünülür.