Elektronik devrelerin trafik polisi ile tanışın: Dirençler. Akımı sınırlayan, voltajı bölen ve hassas bileşenleri koruyan bu isimsiz kahramanlar olmasaydı, elektronik cihazlarımızın çoğu saniyeler içinde yanardı.
1. Direnç Nedir?
Direnç (Resistor), üzerinden geçen elektrik akımına "zorluk" çıkaran devre elemanıdır. R harfi ile gösterilir ve birimi Ohm (Ω)'dur.
🌊 Su Analojisi
Bahçe hortumunun ucunu parmağınızla sıktığınızı düşünün. Suyu ne kadar sıkarsanız (direnç gösterirseniz), suyun akışı o kadar azalır. Direnç de elektronlara aynısını yapar.
🛑 Teknik Görevi
- ✅ Akımı güvenli seviyede tutmak.
- ✅ Voltajı bölmek (Voltage Divider).
- ✅ Sinyal seviyelerini ayarlamak.
2. Devre Şemasında Nasıl Görünür?
Dünyada iki farklı sembol standardı kullanılır. İkisini de bilmek şema okurken hayat kurtarır.
Şekil 1: Yaygın direnç sembolleri
3. Direnç Renk Kodları Nasıl Okunur?
Dirençlerin üzerine değerlerini yazmak yerine, uluslararası bir renk kodu sistemi kullanılır. Genellikle 4 bantlı dirençlerle karşılaşırız.
| Renk | Değer | Çarpan |
|---|---|---|
| Siyah | 0 | x1 |
| Kahverengi | 1 | x10 |
| Kırmızı | 2 | x100 |
| Turuncu | 3 | x1.000 (1k) |
| Sarı | 4 | x10.000 (10k) |
* Liste en yaygın kullanılan ilk 5 rengi içerir.
4. Seri ve Paralel Bağlantı
Dirençleri birbirine bağlayarak istediğimiz değeri elde edebiliriz. Matematiği oldukça basittir.
Dirençler ucu uca eklenir. Değer artar.
- Akım sabittir.
- Voltaj dirençlere göre bölünür.
Dirençlerin uçları birleştirilir. Değer azalır.
- Voltaj sabittir.
- Akım kollara ayrılır.
5. Watt (Güç) Değeri Neden Önemli?
Her direncin dayanabileceği bir ısı limiti vardır. Buna Watt değeri denir. Küçük devrelerde (Arduino vb.) genellikle 1/4 Watt (Çeyrek Watt) dirençler kullanılır. Eğer bir direnç üzerinden kapasitesinden fazla akım geçirirseniz, ısınır ve duman çıkararak yanar.