Bir düğmeyi çevirdiğinizde ses veya parlaklık değişebiliyor. Bu ayarın arkasındaki parçalardan biri potansiyometredir. Bu çalışmada üç ucun görevini ölçerek bulacak; ayarlı direnç ve gerilim bölücü kullanımını birbirinden ayıracağız. İlk deneyimiz enerjisiz direnç ölçümü olacak.
Üç uç, hareketli bir temas
Potansiyometrenin iki ucu direnç yolunun başına ve sonuna bağlıdır. Üçüncü uç, yol üzerinde hareket eden sürgüye gider. Çevirme hareketi sürgünün konumunu değiştirir. Direnç yolunun iki ucu arasındaki toplam değer yaklaşık sabit kalırken sürgü ile uçlardan biri arasındaki değer değişir.
Çizimde uçlara A, W ve B adını veriyoruz. Bunlar işlev isimleridir, bütün modellerde soldan sağa bacak sırası değildir. W sürgüdür. Paket çizimi, fiziksel bakış yönü ve üretici işaretleriyle gerçek pinleri eşleştirin.
İlk deney: direnç haritasını çıkaralım
Bir 10 kΩ doğrusal potansiyometre veya trimpot ve multimetre hazırlayın. Parça devreye ve beslemeye bağlı olmayacak. Siyah prob COM, kırmızı prob direnç ölçüm girişinde; cihaz Ω işlevinde olacak.
- Üç bacak arasındaki üç farklı çifti ölçün. Her ölçüm sırasında mili yavaşça çevirin.
- Konum değişse de yaklaşık aynı kalan çift, direnç yolunun A–B uçlarıdır.
- Kalan uç sürgüdür; ona W deyin.
- A–W ve W–B dirençlerini birkaç konumda ölçün. Birinin büyürken diğerinin küçülmesini bekleriz.
- Ölçümlerin yaklaşık toplamını A–B değeriyle karşılaştırın. Uç ve sürgü temas dirençleri küçük fark oluşturabilir.
10 kΩ etiketli parçanın tam 10.000 Ω olması gerekmez; üretim toleransı vardır. Mekanik durma noktasında sürgü–uç direnci de tam sıfır olmayabilir. Trimpotu son noktada zorlamayın; çok turlu modellerin mekanik davranışı tek turlulardan farklı olabilir.
Ayarlı direnç olarak kullanmak
W ile A veya W ile B kullanıldığında ayarlanabilir iki uçlu direnç elde edilir. Ancak sürgü akımı ve direnç yolunun kullanılan bölümündeki güç sınırları gözetilir. Potun toplam watt değeri, her küçük bölümünün aynı gücü taşıyabileceği anlamına gelmez.
LED parlaklığı deneyinde potu tek başına seri akım sınırlayıcı yapmak uygun bir başlangıç değildir. Sürgü sıfıra yakın konuma geldiğinde akımı sınırlayan direnç kalmayabilir. Böyle bir uygulamada ayrıca sabit seri direnç gerekir; bu yazının deneyi yalnızca ölçüm olduğu için LED bağlamıyoruz.
Gerilim bölücü olarak kullanmak
A ve B'ye beslemenin iki ucu, W'ye ölçüm noktası bağlanırsa üç uç birlikte kullanılır. 10 kΩ potun A ucuna nominal 4,5 V, B ucuna eksi bağlandığında W–B gerilimi konuma göre değişir. Bu ikinci deneyi yapmak isterseniz önce A/B/W uçlarını enerjisiz olarak kesinleştirin; ardından yalnızca DC gerilim ölçün.
Yüksüz, ideal doğrusal potun orta elektrik konumunda yaklaşık 2,25 V beklenir. 10 kΩ toplam dirençte güç 4,5²/10.000 ≈ 0,002 W olur. Multimetre dışında bir yük bağlanınca çıkış değişebilir: pot, her yükte sabit gerilim veren bir regülatör değildir.
Doğrusal mı, logaritmik mi?
Doğrusal potta mekanik hareket ile direnç değişimi yaklaşık doğrusal ilişkilidir. Ses kontrolünde kullanılan bazı potların eğrisi farklıdır. A/B gibi harflerin anlamı üretici ve ürün ailesine göre değişebileceğinden yalnızca harften karar vermeyin. Model belgesindeki eğriyi kontrol edin.
| Belirti | Kontrol |
|---|---|
| Hiçbir çift değişmiyor | Doğru kademe, prob teması ve mil hareketi var mı? |
| Değer aniden OL oluyor | Temassızlık veya sürgü hasarı olabilir; devre dışında tekrar ölçün. |
| Orta konum yarım değer değil | Eğri logaritmik olabilir; mekanik orta elektriksel orta olmayabilir. |
Not defterinize A/B/W haritanızı ve üç konumdaki ölçümlerinizi çizin. Bu hazırlık, ileride ışık veya sıcaklık eşiğini ayarlarken işimize yarayacak.
Örnek üretici belgesi: Bourns 3386 trimpot. Kendi modelinizin uç düzenini esas alın.